'Verdreven ende ferjaecht'
Rond 1580, de tijd van de godsdienstoorlogen, werden vele gelovigen verdreven of verjaagd. Voor vele katholieken en edellieden was dit reden om te verhuizen naar veiligere en betere plekken. Sommige geestelijken werden zelfs uit Friesland verbannen. In het Conscriptio Exulum, zoals het oudste wapenboek van Friesland genoemd wordt, staan de familiewapens van degenen die uit Friesland vertrokken of moesten vertrekken. Zij bleven de katholieke kerk en Filips II, koning van Spanje trouw. Het boek is omstreeks 1584 door Hotze Aaxma, pastoor te Wolsum, samengesteld.
In dit wapenboek staan de wapenborden van de uitgeweken geestelijken vaak met een miskelk en een hostie afgebeeld. Het boek is van hele grote waarde voor de heraldiek (wapenkunde) en genealogie (stamboomonderzoek) in Friesland. Omdat het belang van het boek al vroeg werd erkend, zijn er diverse afschriften van gemaakt. Het origineel bevindt zich in het archief van de familie Vegelin van Claerbergen.
Friese beschrijving:
'Verdreven ende ferjaecht'
Om 1580 hinne, de tiid fan de godstsjinstoarloggen, waarden in soad leauwigen ferdreaun of fuortjage. Foar in protte katoliken en edelliken wie dit reden om te ferhúzjen nei feiliger en bettere plakken. Guon geastliken waarden ferbanne út Fryslân. Yn it Consriptio Exulum, sa as it âldste wapenboek fan Fryslân neamd wurdt, steane de famyljewapens fan dyjinge dy't út Fryslân fuortgongen of fuort moasten. Sy bleaunen de roomske tsjerke en Filips II, kening fan Spanje, trou. It boek is om 1584 hinne troch Hotze Aaxma, pastoar fan Wolsum, gearstald.
Yn dit wapenboek steane de wapenbuorden fan de geastliken dy't flechte wienen meastentiids mei in mistsjelke of hosty ôfbylde. It boek is fan grut belang foar de heraldyk (wapenkunde) en genealogy (stambeamûndersyk) yn Fryslân. It belang fan it boek waard al gau ûnderkend en om dy reden binne der ferskate ôfskriften fan makke. It orizjineel wurdt bewarre yn it argyf fan de famylje Vegelin van Claerbergen.
Engelse beschrijving:
'Driven and chased away'
Around 1580, during the religious wars, many believers were driven or chased away. For many Catholics and noblemen it was a reason to relocate to safer and better places. Some clergymen were even banned from Friesland. The 'Conscriptio Exulum', as the oldest armorial of Friesland is called, contains the family arms of those who were leaving (or had to leave) Friesland. They remained loyal to the Catholic Church and to Philip II, the King of Spain. Hotze Aaxma, priest at Wolsum, composed the book in or around 1584.
In this armorial the escutcheons of the fled clergymen is often depicted with a chalice and a host. The book is of great value to the heraldry and genealogy in Friesland. Several copies have been made since the importance of the book had been recognised a long time ago. The original copy is in the archives of the Vegelin van Claerbergen family.