Oudste Friese egodocument
De Friese hoofdeling (edelman) Jancko Douwama (ca. 1482-1533) leidde een avontuurlijk leven. Hij groeide op in Aldeboarn. Toen hertog Albrecht van Saksen in 1498 door de Schieringers het land werd binnengehaald en als gubernator en potestaat werd ingehuldigd, betekende dit het einde van de Friese vrijheid.
Jancko, die tot het Vetkoperse kamp behoorde, wilde zich hierbij niet neerleggen. Hij nam in 1500 deel aan een opstand tegen het nieuwe bewind. De opstand werd neergeslagen en Jancko ging in ballingschap.
Uiteindelijk besloot hij in 1514 als legeraanvoerder van hertog Karel van Gelre Friesland binnen te vallen, met als doel het herstel van de Friese vrijheid. De samenwerking met de hertog liep stuk omdat Karel uit was op de verovering van Friesland. Na enige jaren rondgezworven te hebben, besloot Jancko Douwama zich in 1521 aan te sluiten bij keizer Karel V, die officieel heer van Friesland was.
Jancko had vele tegenstanders onder de regering in Friesland. Zij wisten te bewerkstelligen dat hij in 1523 op beschuldiging van verraad werd vastgezet in kasteel Vilvoorde bij Mechelen. Daar bracht hij de rest van zijn leven door. In het geheim wist hij een vijftal boeken uit de gevangenis te smokkelen, waarin hij in de ik-vorm zijn leven en strijd beschrijft. Deze geschriften, gesteld in een nederduits dialect, vormen het oudst bewaard gebleven egodocument uit de Friese geschiedenis.
Het handschrift op de foto is de laatste bladzijde van 354 Hs met onderaan de naam van Jancko Douwama.
Friese beschrijving:
Aldste Fryske egodokumint
De Fryske haadling (ealman) Jancko Douwama (sirka 1482-1533) liede in aventoerlik libben. Hy groeide op yn Aldeboarn. Doe't Hartoch Albrecht van Saksen yn 1498 troch de Skieringers it lân waard en him as gubernator en potestaat ynhuldigen, betsjutte dit it ein fan de Fryske Frijheid. Jancko, dy't by it Fetkeaperske kamp hearde, woe him hjir net by dellizze. Hy naam yn 1500 diel oan in oproer tsjin it nije bewâld. It oproer waard delslein en Jancko gong yn ballingskip.
Uteinlik hat er besletten yn 1514 as legeroanfierder fan hartoch Karel van Gelre Fryslân binnen te fallen om de Fryske frijheid werom te bringen. De gearwurking mei de hartoch rűn fęst om't Karel út wie op de bemastering fan Fryslân. Nei inkele jierren omdwaald te hawwen, besleat Jancko Douwama him yn 1521 oan te sluten by keizer Karel V, dy’t offisjeel hear fan Fryslân wie.
Jancko hie in soad tsjinstanners űnder de regearing yn Fryslân. Sy wisten te bewurkjen dat hy yn 1523 op beskuldiging fan ferrie fęstsetten waard yn Kastiel Vilvoorde by Mechelen.
Dęr brocht hy de rest fan syn libben troch. Yn it geheim wist hy in fiiftal boeken út de finzenis te smokkeljen, dęr't hy yn de ik-foarm syn libben en striid yn beskreau. Dizze skriften, opskreaun yn in Nederdútsk dialekt, foarmje it âldste bewarre bleaune egodokumint út de Fryske skiednis. It hânskrift op de foto is de lęste side fan 354 Hs, mei űnder oan de namme fan Jancko Douwama.
Engelse beschrijving:
Oldest Frisian ego document
Frisian nobleman Jancko Douwama (approx. 1482-1533) had a rather adventurous life. He was born and bred in Aldeboarn. In 1498, when Schieringers bestowed the titles of gubernator and hereditary potestate of Friesland upon Albert, Duke of Saxony, it meant the end of the Frisian freedom.
Jancko, who had taken sides with the Vetkopers camp, was not going to surrender without a fight. In 1500 he took part in a rebellion against the new rulers. The rebellion was quashed and Jancko went into exile.
Not until 1514, as leader of Charles of Guelders' army, he decided to invade Friesland to restore Frisian freedom. Collaboration with the Duke failed since Charles' aim was to conquer Friesland. In 1521, after a few years of roaming around, Jancko Douwama decided to join Emperor Charles V, who was the official Lord of Friesland.
Jancko met quite a bit of opposition from the Frisian administrators. Accused of treason, they managed to have him imprisoned in castle Vilvoorde near Mechelen (Mechlin), Belgium, in 1523. That is where he spent the rest of his life. He secretly smuggled five books out of prison, in which he described in the first person his life and his battles. These documents, written in a Low German dialect, are the oldest remaining ego documents in Frisian history.
The handwriting in the photograph is the last page of 354 Hs with the name of Jancko Douwama at the bottom.