Alcohol als medicijn
Wereldwijd twintig tot vijftig miljoen doden, waarvan zo'n 27.000 in Nederland. Gaat het hier om aantallen slachtoffers als gevolg van een wereldoorlog? Nee, deze afgrijselijke cijfers hebben betrekking op de Spaanse griep die in 1918 'als een dief in de nacht kwam'.
De geheimzinnige ziekte werd in Europa voor het eerst in Spanje gesignaleerd. Vandaar de naam. Dat was in mei 1918. Twee maanden later was de ziekte in Nederland gearriveerd. Het 'hoogtepunt' viel in oktober en november. Dat gold ook voor Friesland.
Er was geen medicijn, waardoor er van alles werd bedacht, van een goed gesprek met de patiënt tot allerhande middeltjes. Alcohol zou ook goed werken. 'Dat foel der by dy lju wakker yn' (dat viel er bij die mensen goed in), vertelde B. Hornstra 50 jaar later over zijn ervaringen als dokter in Burgum. Maar helpen deed het niet.
Er ontstond een paniekstemming, waarin veel geruchten de ronde deden. In sommige plaatsen zouden niet genoeg doodskisten zijn, zodat de lijken er in karton begraven zouden zijn. Te Gorredijk, maar ook in andere dorpen, werd het klokluiden verboden. Het werkte deprimerend op de levende inwoners.
Friese beschrijving:
Alkohol as medisyn
Wrâldwiid tweintich oant fyftich miljoen deaden, dêrfan sa'n 27.000 yn Nederlân. Giet it hjir om tallen slachtoffers as gefolch fan in wrâldoarloch? Nee, dizze ôfgryslike sifers hawwe betrekking op de Spaanske gryp dy't yn 1918 'as in dief yn 'e nacht kaam'.
De geheimsinnige sykte waard yn Europa foar it earst yn Spanje sinjalearre. Dêrfandinne de namme. Dat wie yn maaie 1918. Twa moanne letter wie de sykte yn Nederlân arrivearre. It 'hichtepunt' foel yn oktober en novimber. Dat gou ek foar Fryslân.
Der wie gjin medisyn, dat der waard fan alles betocht, fan in goed petear mei de pasjint ta allerhanne middeltsjes. Alkohol soe ek goed wurkje. 'Dat foel der by dy lju wakker yn', fertelde B. Hornstra 50 jier letter oer syn ûnderfinings as dokter yn Burgum. Mar helpe die it net.
Der ûntstie in panykstimming, dêr't in soad yn grute waard. Yn guon plakken soenen net genôch deakisten wêze, dat dêr waarden de liken yn karton bedobbe. Op 'e Gordyk, mar ek yn oare doarpen, waard it kloklieden ferbean. It wurke deprimearjend op de libjende ynwenners.
Engelse beschrijving:
Alcohol as a medicine
Twenty to fifty million people killed worldwide, some 27,000 victims in the Netherlands alone. Did all those people die as a result of a World War? No, these shocking statistics are from the so-called Spanish influenza pandemic that took the world by surprise like a thief in the night in 1918.
In Europe, the first cases of this mysterious illness cropped up in Spain, hence the name. This happened in the month of May, 1918. Two months later the disease had reached the Netherlands. The crisis came to a head in October and November of the same year, in Friesland as well as in the rest of the country.
There was no medication, so people came up with all kinds of solutions, ranging from a good talk with the patient to quack remedies. Alcohol was said to cure the unfortunate victims. 'It made people feel better', recounted B. Hornstra 50 years later about his experience as a physician in Burgum. But alcohol was no miracle cure.
People were seized by panic, while many rumours were going around. For instance, there was said to be a shortage of coffins, so the dead had to be buried in cardboard boxes. In Gorredijk, as well as in some other villages, people were told not to ring the church bells as it was thought to be too depressing for those who were still among the living.