Verkrachting bestraft of beloond!?
Als een vrouw in middeleeuws Friesland werd verkracht lieten de toen geldende rechtsregels niets aan duidelijkheid te wensen over. Twee functionarissen speelden een belangrijke rol, de frana en de asega (rechter). De frana als vertegenwoordiger van de landsheer moest haar drie dagen beschermen. Op de derde dag bracht hij haar voor het gerecht, waar ze, in het bijzijn van haar familie, werd geconfronteerd met de dader. Ze moest dan kiezen. Liep ze naar de man toe, die haar had verkracht, dan gaf ze daarmee aan met hem verder door het leven te willen. Koos ze voor haar familie 'soe schell (....) dy manne brand ende breke tiulda', met andere woorden, hij kon dan op zoek naar een andere woning. Bovendien kreeg hij een fikse boete.
Dit is één van de bepalingen van het zogenaamde Oude Skeltariucht.
Het skeltarecht
Het skeltarecht
De regels van het skeltarecht zijn o.a. vastgelegd in een rechtshandschrift uit de eerste helft van de 16de eeuw, dat weer afgeschreven is van een handschrift uit 1464.
Karl Freiherr von Richthofen
Het 16de-eeuwse handschrift is via o.a. de Friese historieschrijver S.A. Gabbema, Adr. Heeringa en P. Wierdsma in het bezit gekomen van Karl Freiherr von Richthofen (1811-1888). Deze Duitse rechtshistoricus heeft, toen hij in Friesland en Groningen verbleef, oude rechtshandschriften opgespoord. Voordat Von Richthofen aan de bestudering van het materiaal begon kreeg hij een oogziekte. De Untersuchungen über friesische Rechtsgeschichte I-III (Berlin 1880-1886) heeft hij geschreven toen hij al geheel blind was. Dit werk is bij Tresoar raadpleegbaar (signatuur B 28659).
De uitgave
Het handschrift is uitgegeven door W.J. Buma en W. Ebel in de serie Altfriesische Rechtsquellen. De delen 6/1 en 6/2 hebben de titel Westerlauwerssches Recht. Jus Municipale Frisonum I-II (Göttingen 1977). Deze uitgave bevat ook een vertaling in het Duits. Het is te vinden op de studiezaal van Tresoar (FRYS 86.10 altf).
Een handig hulpmiddel is het Vollständiges Wörterbuch zum Westerlauwersschen Jus Municipale Frisonum, ook samengesteld door W.J. Buma (Leeuwarden 1996); dit werk staat ook op de studiezaal van Tresoar (signatuur FRYS 17.15 buma).
Friese beschrijving:
Ferkrêfting bestraft of beleanne!?
As in frou yn midsieusk Fryslân ferkrêfte waard dan lieten de doe jildende rjochtsregels neat oan dúdlikheid te winskjen oer. Twa funksjonarissen spilen in wichtige rol, de frana en de asega (rjochter). De frana as fertsjinwurdiger fan de lânshear moast har trije dagen hoedzje. Op de tredde dei brocht er har foar it gerjocht, dêr't se, mei har famylje, konfrontearre waard mei de dieder. Sy moast dan kieze. Rûn sy nei de man ta, dy't har ferkrêfte hie, dan joech se dêrmei oan mei him fierder libje te wollen. Keas sy foar har famylje 'soe schell (....) dy manne brand ende breke tiulda', mei oare wurden, hy koe dan op syk nei in oare wente. Boppedat krige hy in fikse boete.
Dit is ien fan de bepalings út it saneamde Alde Skeltariucht.
It skeltarjocht
It skeltarjocht
De regels fan it skeltarjocht binne û.o. fêstlein yn in rjochtshânskrift út de earste helte fan de 16de ieu, dat wer ôfskreaun is fan in hânskrift út 1464.
Karl Freiherr von Richthofen
It 16de-ieuske hânskrift is fia û.o. de Fryske histoarjeskriuwer S.A. Gabbema, Adr. Heeringa en P. Wierdsma yn it besit kommen fan Karl Freiherr von Richthofen (1811-1888). Dizze Dútske rjochtshistoarikus hat, doe't er yn Fryslân en Grinslân tahâlde, âlde rjochtshânskriften opspoard. Foar't Von Richthofen oan de bestudearring fan it materiaal begûn krige hy in eachsykte. De Untersuchungen über friesische Rechtsgeschichte I-III (Berlin 1880-1886) hat er skreaun doe't er al folslein blyn wie. Dit wurk is by Tresoar yn te sjen (sinjatuer B 28659).
De útjefte
It hânskrift is útjûn troch W.J. Buma en W. Ebel yn de searje Altfriesische Rechtsquellen. De dielen 6/1 en 6/2 hawwe de titel Westerlauwerssches Recht. Jus Municipale Frisonum I-II (Göttingen 1977). Dizze útjefte befettet ek in oersetting yn it Dútsk. It is te finen op de stúdzjeseal fan Tresoar (FRYS 86.10 altf).
In handich helpmiddel is it Vollständiges Wörterbuch zum Westerlauwersschen Jus Municipale Frisonum, gearstald troch W.J. Buma (Leeuwarden 1996); dit wurk stiet ek op de stúdzjeseal fan Tresoar (synjatuer FRYS 17.15 buma).
Engelse beschrijving:
Is rape being punished or rewarded!?
When a woman was raped in mediaeval Friesland, the legal rules in those days were crystal clear. Two officials were playing an important role, i.e. the 'frana' and the 'asega' (judge). The frana as the representative of the sovereign ruler was to protect her for three days. On the third day she was taken to court, where she came face-to-face with the accused, in the presence of her relatives. She had to make a choice. If she walked up to the offender, it meant she was willing to share the rest of her life with him. However, if she chose for her relatives, 'soe schell (....) dy manne brand ende breke tiulda', in other words: he should be on the lookout for some other place to live. Besides, he was given a hefty fine.
That is one of the provisions of the so-called Old Skelta Legislation.
The skelta legislation
The skelta legislation
The rules of the skelta legislation have been laid down in, among other things, a legal manuscript from the first half of the 16th Century, which in turn had been copied from a manuscript from 1464.
Karl Freiherr von Richthofen
The 16th Century manuscript changed hands many times, and ended up via the Frisian historian S.A. Gabbema, Adr. Heeringa and P. Wierdsma in the possession of Karl Freiherr von Richthofen (1811-1888). This German legal historian traced the old legal manuscripts during his stay in Friesland and Groningen. But even before Von Richthofen could make a start studying the material, he was troubled by an eye disorder. He wrote his 'Untersuchungen über friesische Rechtsgeschichte I-III' (Berlin, 1880-1886) by the time he was as blind as a bat. This reference work is available at Tresoar (catalogue no. B 28659).
The publication
The manuscript was published by W.J. Buma and W. Ebel in the 'Altfriesische Rechtsquellen' series. Volume 6/1 and 6/2 have the title of 'Westerlauwerssches Recht. Jus Municipale Frisonum I-II' (Göttingen, 1977). The publication also has a German translation. Read it at the Tresoar study room (FRYS 86.10 altf).
Another handy resource is the 'Vollständiges Wörterbuch zum Westerlauwersschen Jus Municipale Frisonum' dictionary, also composed by W.J. Buma (Leeuwarden, 1996); this book is also available at the Tresoar study room (catalogue no. FRYS 17.15 buma).