Spaanse bedreigingen en terreuracties
De Slag bij Boksum op 17 januari 1586 vormt voor Friesland het dieptepunt in de Tachtigjarige Oorlog. De Spanjaarden pleegden bijna dagelijks invallen op Fries grondgebied. De bevolking werd geconfronteerd met plundering, brandstichting, moord en gijzeling. Zo nu en dan ondernamen de Spanjaarden een poging om de meer westelijkgelegen delen van Friesland te onderwerpen. De grootste inval vond plaats van 13 t/m 17 januari 1586. Zo'n 3000 Spaanse soldaten en 700 ruiters trokken tot aan Workum en Koudum. Een strenge vorstperiode had de wegen begaanbaar gemaakt en de Friese meren vormden niet langer de natuurlijke barrière die invallen anders onmogelijk maakte. Nadat de omgeving was afgestroopt, trok het Spaanse leger naar Het Bildt en de Dongeradelen. Dit relatief rijke gebied was tot dan toe veilig geweest. Echter de invallende dooi deed de Spanjaarden besluiten van een verdere tocht af te zien. De bevelhebber Taxis achtte het risico te groot dat het leger geïsoleerd zou raken en niet meer terug zou kunnen.
In de ochtend van de 17e januari stuitten de Spanjaarden bij Boksum op een haastig gevormd Fries legertje aangevuld met een aantal vrijwilligers. Het Friese leger was nog bezig stelling te zoeken en werd totaal verrast door de Spanjaarden. De Friezen werden ingesloten en verslagen waarbij volgens de overlevering duizend doden vielen. Veel baat hebbende Spanjaarden niet bij deze overwinning gehad. Kort na de Slag begon het te flink te dooien en regenen, zodat de overwinnaars zich in grote haast moesten terugtrekken. Hierbij lieten ze een groot deel van de buit en wapens achter.
Friese beschrijving:
Spaanske bedrigings en terreuraksjes
De Slach by Boksum op 17 jannewaris 1586 is foar Fryslân it djiptepuntyn de Tachtichjierrige Oarloch. De Spanjerts diene hast alle dagenynfallen op Frysk grûngebiet. De befolking waard konfrontearre meiplundering, brânstichten, moard en gizeling. Ut en troch besochten deSpanjerts om mear westlike parten fan Fryslân te ûnderwerpen. De grutste ynfal hie plak fan 13 oant en mei 17 jannewaris 1586. Likernôch3000 Spaanske soldaten en 700 ruters lutsen oant Workum en Koudum ta. In strange froastperioade hie de diken begeanber makke en de Fryske marren foarmen net langer de natuerlike barriêre dy't ynfallen oars ûnmooglik makke. Nei't de omjouwing ôfstreupe wie, lûk it Spaanskeleger nei It Bildt en de Dongeradielen. Dat relatyf rike gebiet hie oant doe ta feilich west. De ynfallende tei die de Spanjerts beslute ôf te sjen fan in fierdere tocht.
De befelhawwer Taxis tocht dat it risiko te grut wie dat it leger isolearre rekke soe en dan net mear werom kinne soe.
Yn de moarn fan de 17e jannewaris stutsen de Spanjerts by Boksum op in hastich foarme Frysk legerke mei in groepke frijwilligers. It Fryske leger wie noch dwaande stelling te sykjen en waard folslein ferrast troch de Spanjerts. De Friezen waarden ynsletten en ferslein. Neffens de oerlevering kamen dêr tûzen minsken by om. In soad baat hawwe de Spanjerts net by dy oerwinning hân. Koart nei de Slach begûn it te teien en te reinen, sadat de oerwinners har yn sân hasten werom lûke moasten. In grut part fan de bût en de wapens lieten se dêrby efter.
Engelse beschrijving:
Spanish threats and acts of terror
The Battle of Boksum on 17 January 1586 was the all-time low for Friesland in the Eighty Years' War. The Spanish army attacked the Frisian territory almost every day. The common people were faced with looting, arson, murder and hostage taking. Every now and again the Spanish army made an effort to conquer the most western parts of Friesland. The most violent attack took place from 13 to 17 January 1586. Some 3000 Spanish soldiers and 700 cavalry moved up to Workum and Koudum. Severe frost made the roads passable and the Frisian lakes were no longer the natural barrier that would otherwise prevent an invasion. After pillaging the countryside, the Spanish army moved to Het Bildt and the Dongeradeel region. Until then, this relatively rich area had been safe. However, after a thaw set in the Spanish decided to call it a day. Commanding officer Taxis thought it was too risky and feared the army might get isolated and be unable to return.
On the morning of January 17th the Spanish met near Boksum with a hastily formed Frisian army and a group of volunteers. The Frisian army was still in the process of taking up positions when it was totally taken by surprise. The Frisians were surrounded and defeated, and tradition has it that one thousand people got killed. Not that the Spanish army had much joy from their victory. Shortly after the battle a thaw set and it was raining heavily, forcing the conquerors to beat a hasty retreat. When they pulled back, they left much of their loot and weapons.